دوفصلنامه پژوهشی مهرگانی- چکیده مقالات
Mehregani Mehregani
Mehregani

 


نقش تکرار تماتیک و درآمیختگی نقش‌مایه‌های ملودیک
در ساختمان فرم مقدمه‌ی بیداد مشکاتیان
آروین صداقت‌کیش

چکیده

بررسی فرم در آثار آهنگسازی شده‌ی موسیقی ایرانی و به ویژه ژرف‌نگری در ساختار مقیاس خُرد (جمله و کوچک‌تر از آن) و نسبت و ارتباط آن با ساختار در مقیاس کلان، با این پیش‌فرض احتمالی که موضوع قابل تاملی در آنها نیست یا بر این اساس که روشی برای این نوع مطالعات وجود ندارد -حتا برای آثار بسیار مشهور- به ندرت انجام شده است. تجزیه و تحلیل حاضر با طرح دو گونه از سازماندهی مصالح تماتیک در متن پیش‌درآمدها (یا مقدمه‌ها)؛ گونه‌هایی با ساختار تماتیک مداوما پیش‌رونده و گونه‌هایی با ساختار تماتیک مرکب از نقش‌مایه‌های بازگشت‌پذیر و در حال درآمیزش با مصالح تازه معرفی شده، به عنوان یکی از فرض‌های ساختار درونی قطعات آغاز می‌شود و این نوع تکرار را تحت عنوان «حافظه‌ی فرمی» یک سرمشق تصنیفی معرفی می‌کند. آنگاه پس از تحلیل ویژگی‌های فرمی قطعه‌ی بیداد که از این جهت یکی از قطعات قابل تامل به شمار می‌آید، روشن می‌شود که نه تنها در ساختار خرد و کلان این قطعه تکرار تماتیک وجود دارد بلکه نقش‌مایه‌ها با یکدیگر پیوند می‌خورند تا قطعه بازگشت‌پذیری شکل ساده و ماشینی نداشته باشد. افزون بر آن تجزیه و تحلیل فعلی آشکار می‌سازد که از یک سو میان ساختار خرد و کلان قطعه از دیدگاه هندسی صرف و از دیگر سو میان چیدمان مقامی در گوشه‌های نزدیک به بیداد همایون و پیچیدگی فرم این قطعه، ارتباطاتی برقرار است.

کلیدواژه‌ها
فرم پیش‌درآمد، نقش‌مایه‌های ملودیک، حافظه‌ی فرمی، تکرار (در موسیقی ایرانی).

 


Home
AboutUs
Submission
ContactUs