دوفصلنامه پژوهشی مهرگانی- چکیده مقالات
Mehregani Mehregani
Mehregani

 


پیشینه ی تنبک در تاریخ موسیقایی ایران (دوره های ایلخانی تا پایان صفوی)
نرگس ذاکرجعفری

چکیده

هدف از پژوهش پیش رو، مطالعه ی ساز تنبک در موسیقی دوره های ایلخانی تا پایان صفویه است. از آنجا که تنبک اصلی ترین ساز کوبه ای در موسیقی دستگاهی از عصر قاجار تا امروز محسوب می شود، در این مقاله به پیگیری این ساز در موسیقی پیش از قاجار پرداخته ایم و قصد داریم به این پرسش پاسخ دهیم که تنبک در دوره های پیش چه جایگاهی در موسیقی ایران داشته است؟ با استناد به منابع موجود می وان دریافت که ساز تنبک در دوره های تاریخی مذکور اغلب در موقعیت های نمایشی و توسط معرکه گیران و بازیگران کاربرد داشته و در مواردی نادر از همراهی این ساز در موقعیت های بزمی سخن رفته است. این نکته هم در منابع مکتوب و هم در منابع تصویری مشــهود است. به طوری که قبل از عصر قاجـار مهم ترین سازی که نقش سـاز کوبه ای را در موسیقی کلاسیک ایران ایفا می کرده، دایره بوده است. علی رغم غیبت کامل تنبک در نگاره های مربوط به مجالس بزم، حضورش در برخـی از نگاره های مربوط به نمایش های عامیانه شایان توجه  است. در مورد شکل ظاهری و جنس این ساز بسیار کم سخن گفته‌شده و تنها در برخی از سفرنامه های عصر صفوی به جنس سفالی آن اشاره شده است. در میان رساله های موسیقی نیز تنها در یک رساله از عصر صفوی با نام تنبک مواجه شده ایم. از نکات بااهمیت در منابع تصویری، نحوه ی قرار گرفتن تنبک در دستــان نوازنده است. در این تصــاویر نوازنده چه به صورت ایستــاده یا نشسته، ساز را زیر بازوی خود قرار  داده است. به نظر می رسد از زمانی که استفاده ی تنبک در موقعیت های بزمی تثبیت ‌شده و نوازندگان به جای ایستادن به صورت نشسته و بر روی زمین به نوازندگی پرداخته اند، شیوه ی گرفتن تنبک نیز به تدریج تغییر کرده و از زیر بغل بر روی پای نوازنده قرار گرفته است.

کلیدواژه‌‌ها
تنبک، سازهای پوست صدا، سازهای کوبه ای، نمایش های موسیقایی، تاریخچه ی تنبک.


Home
AboutUs
Submission
ContactUs